نیم نگاهی بر کتاب « جهانی شدن، فرهنگ و هویت»

برخی از کتاب ها هرچه بیشتر می گذرد، ماندگارتر می شوند. گویا چون همدمی دیرینه با اندیشه و ذهن ما همراه هستند و می مانند. در دورانی که رسانه های اجتماعی و فضای مجازی ما در معرض برخورد با اطلاعات و دانستی ها قرار می دهند. خواندن کتاب هایی مانند «جهانی شدن، فرهنگ و هویت»، نگارش «احمد گل محمدی» از نشر نی، توان تحلیل در عرصه هویت ومعنا در ما افزایش می دهد.کتابی که تا کنون حداقل 8 بار چاپ شده است. در این کتاب تعامل یا تقابل جهانی شدن، فرهنگ و هویت تبین می شود. مفاهیمی که برای ما بسیار آشنا است. وقتی سخن از جهانی شدن به میان می آید این پرسش ها مطرح می شود که: آیا جهانی شدن یک فرآیند است یا یک پروژه؟ آیا جهانی شدن بازخوانی تغییر یافته و البته زیباشده ای از جهانی سازی است؟ وقتی سخن از فرهنگ به میان می آید، این پرسش مطرح می شود که: کدام فرهنگ؟ آیا فرهنگی ملی امروزه معنایی دارد؟ آیا فرهنگ جهانی مفومی است که باید پس از گذار از فرهنگی ملی به آن برسیم؟وقتی سخن از هویت به میان می آید، مفاهیم پیچیده ای چون هویت فردی، هویت جمعی و هویت ملی به میان می آید و در این عرصه این پرسش مطرح می شود که آیا امروزه هویت جمعی بازتاب هویتی جهانی است؟ یا هویت فردی و ملی با رشد شتابزای تکنولوژی ارتباطات و اطلاعاتی، دیگر معنایی مستقل از هویت جهانی دارد؟
در کتاب « جهانی شدن، فرهنگ و هویت»، گل محمدی کوشیده است تا برای هر کدام از مفاهیم سه گاه یاد شده تعریفی را بیابد که مورد اشتراک همه صاحبنظران و اندیشمندان در عرصه فرهنگ است. او در این کتاب به بررسی مهم ترین مؤلفه های موجود در این سه مفهوم می پردازد. در بخش جهانی شدن این حوزه را در سه گونه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی توصیف می کند. در بخش فرهنگ خاص گرایی، ملی گرایی ، بنیاد گرایی و البته بنیاد گرایی دینی را مطرح و تبیین می کند. در بخش هویت از یک مفهوم ترکیبی به نام « بازسازی فرهنگی خویشتن » نام می برد و در این زمینه نقش مولفه هایی مانند: هویت ، «جهانی شدن و هویت سازی سنتی»، «رابطه هویت و معنا» و بازسازی هویت را بر می شمارد. کوتاه اینکه نگارنده در بخش سوم تلاش دارد تا میان جهانی شدن ، فرهنگ و هویت رابطه ای بیابد و بر مبنای این رابطه، به بازسازی هویت در معنایی جدید بر مبنای خاص گرایی فرهنگی بپردازد. شاید معرفی و نقد چنین کتاب هایی که بیش از یک دهه از چاپ آنها گذشته است و حتی بیشتر،( البته با توجه به ویراست های جدید و افزودن مطالب و نظریه های جدید در هر ویراست) و تاکید بر ارزش و کارکرد مفاهیم مطرح شده در این گونه کتاب ها از سوی اهالی علم و فرهنگ به گونه ای گسترده و فراگیر، بتواند به عنوان یک پیش درآمد،سبب رشد کیفی گرایی و افزایش تمرکز وتوجه بیشترنگارندگان کتاب ها بر محتوای آن شود.
علیرضا بهشتی