هیولایی که نامش ماهی قرمزاست!

آقا! میشه اون یکی رو بدین ! نه… نه …. ! منظورم بغلیشه! همون که چشماش از حدقه در اومده و سیاهه…چی میگن بهش؟ اسم خوبی داره ها، یادم رفته،  آهان ، چشم تلسکوپی!

همینه؛ درسته این سیاهه رو میخوام. می دونید آقا من از چیزای غیر طبیعی و اجق وجق بیشتر خوشم میاد؛ این ماهی ام به نظرم از همه ماهی های عیدتون زیبا ترِه …

این چند خط توصیف حال و هوای روزهای پایانی سال و پیشواز عید نوروز است.

دیالوگ هایی که این روزها در کوچه و خیابان کم و بیش می شنویم؛ حالا یکی عروس انتخاب می کند و دیگری یک ماهی معمولی و تعدادی هم ماهی هایی که غیر طبیعی هستند و با بقیه فرق می کنند.

خلاصه اینکه بالاخره یکی از این ماهی های قرمز انتخاب می شوند و سرِ سفره هفت سین درقفس های بلورین جا خوش می کنند و نمی دانند چه آینده ای در انتظار آنهاست و اینکه عمرشان اندازه گلهای سینره است یا قرارِ است بیشتر بمانند و به استخرِ پارک ها منتقل شوند یا در دریاچه ها و رودخانه ها رها شوند…

ماهی هایی که برای لذت وسرگرمی انسان ها پرورش داده می شوند و با پایانی غم انگیز دنیا رو با تمام زشتی ها و زیبایی هاش ترک می کنند؛ حال اینکه چرا این ماهی ها یکی از اعضای ثابت سفره های هفت سین شده اند، حکایتی جالب دارد که باهم می خوانیم…

ماهی قرمز از کجا آمده؟

زیستگاه این ماهی ها کشور چین و جزو خانواده ماهیان کپور است؛ ماهی قرمز یا ماهی حوض را به عنوان نخستین ماهیان اهلی شده دست انسان ها می شناسند که در زمان امپراطوری تانگ در چین (907-618 میلادی) اصلاح نژاد و در زمان امپراطوری سانگ پرورش داده شده است.

این ماهی ها بیش از ۹۰ سال قبل و همزمان با ورود صنعت چای از كشور چین به ایران آمدند، هر چند نه تنها در ایران بلکه در دنیا بیش از 100 نوع متفاوت پرورش داده می شوند. ماهی های قرمز خیلی قبل تر یعنی  در سال 1502 در ژاپن؛ سپس اروپا(1611)، آمریكای شمالی (1850) و همه نقاط دنیا شناخته شدند.

این نوع از ماهی برای چینی ها نمادی از برکت بوده و آن را برای محصول بیشتر و بهتر به مزارع برنج وارد می كردند و اروپایی ها هم سال های متمادی این ماهی را به عنوان هدیه ای گرانبها به سران كشورها پیشکش می کردند و تا قرن هفدهم آن را نمادی از ثروت می دانستند و حتی به عنوان هدیه عروسی به همسران خود تقدیم می كردند.البته ورود ماهی قرمز به ایران هم به چین مربوط است. ماهی های قرمز کمتر از یک قرن پیش و همزمان با ورود صنعت چای از كشور چین به ایران وارد شد.

 تعبیر ایرانیان در آغاز ورود ماهی قرمز به ایران این بود که  این نوع ماهی، به دلیل داشتن رنگ قرمز، نمادی از شادی و سرزندگی و بركت است که البته هیچ ارتباطی با فرهنگ کهن ایران زمین و آیین نکوداشت نوروز ندارد و نمی توانیم آن را با سایر اجزای سفره هفت سین که درباره آن کتاب ها و منابع بسیاری موجود است، یکسان بدانیم.

ماهی قرمز چه خطری برای محیط زیست دارد ؟

ماهی های قرمز با ظاهری زیبا و بی نظیر با رنگ های چشم­نوازشان عنوانی خاص دارند:”هیولای سرخ”؛  اما چرا این نام برای آنها در نظر گرفته شد ؟ چون آنها قادرند بعد از رها سازی در طبیعت رشد زیادی کنند و از این رو به آنها این لقب را اعطا کردند.

 گزارش ABC News نشان می دهد که آنها بعد از رهاسازی در رودخانه های غرب استرالیا به هیولاهای ۱.۸ کیلویی تبدیل شده و گونه های بومی را تهدید می کنند تهدیدی برای اکوسیستم محسوب می شوند.

در ایران هم در دهه ۹۰ کمپین هایی توسط فعالان محیط زیست برای نخریدن ماهی قرمز به راه افتاد. آنها معتقد بودند ماهی قرمز، گونه بومی طبیعت ایران نیست و رهاسازی آن در آب‌های طبیعی نظیر رودخانه ها و دریاچه‌ها مشکلات فراوانی را برای زیستگاه‌های طبیعی و گونه‌های بومی به همراه دارد.

همچنین سرعت تکثیر این ماهی ها زیاد است و مدفوع آنها باعث رشد سریع جلبک‌ها و کاهش میزان اکسیژن محیط های آبی می‌شوند.

 فصل تخم‌ریزی آنها بهار است و پس از رهاسازی در رودخانه ها آنها از تخم‌های سایر آبزیان استفاده می کنند و همین موضوع باعث می شود تا جمعیت دیگر آبزیان به مخاطره بیفتد.

بیشتر این ماهی ها در قفس های بلورینی که جلوه سفره هفت سین را بیشتر می کند نگهداری می شوند.

جالب است  بدانید که اگر یک ماهی قرمز که  به عنوان مثال طولش حدود ۵سانتی‌متر است محیط آبی مورد نیازش حداقل ۷٫۵ لیتر آب است. علاوه بر فضای محدود، تغذیه اشتباه این ماهی ها هم علتی دیگر برای از بین رفتنشان است.

از دیگر عوامل مرگ و میر این ماهی ها می توان به: ترس، تغییر دما، بیماری‌های عفونی و محیطی خفگی، بیماری تغذیه‌ای، اسیدی شدن آب، قلیایی شدن آب، ضربه، مسمومیت آمونیاکی، مسمومیت با دی‌اکسید کربن، مسمومیت با کلر، اشاره کرد.

کوتاه اینکه، شایسته است با آگاهی بیشتر نسبت به رسوم دیرینه و اصیل نوروز باستانی پای آداب و رسومی را به سفره هفت سین باز نکنیم که نه نمادی از فرهنگ کهن ماست و نه نشانی از نوبهار و آغاز سالی جدید دارد.