نوروز به عنوان یک جشن کهن در زندگی ایرانیان، دارای ویژگی های منحصر به فردی است. ویژگی هایی که نشان از همدلی، دوستی و عشق دارد. عشق به سرزمین و خانواده و سرشار از نمادهای انسان دوستی است. به بهانه فرار رسیدن فصل بهار و آغاز سال نو، برخی از آداب و رسوم کهن ایام نوروز از دور همی های خانوادگی تا چیدن سفره هفت سین را می خوانید.
مراسم تحویل سال نو در خانواده
با فرارسیدن گردش خورشید به لحظه تحویل سال نو تمام خانواده، پاک و پاکیزه با جامه های نو پای سفره هفت سین که تپش قلب ایران است می نشیند و به درگاه خداوند بزرگ نیایش میکنند که پروردگار توانا ایران را در درازنای تاریخ پر فراز و نشیب نگهبان بوده است و آرزو میکنند منش بد و دروغ شکست ،یابد منش نیک، درستی و راستی، پیروز شود.
به هنگام تحویل سال نو تمام خانواده یکدیگر را در آغوش گرفته و با بوسه های مهر و محبت ضمن خجسته باد سال نو آرزوهای نیکی از برای یکدیگر میکنند و می گویند عیدتان مبارک نوروزتان پیروز و هر روزتان نوروز سالی که میآید صلح آمیز همراه با شادی و کار و کسب پر رونقی باشد.
آنگاه آینه ای را دوره میگردانند تا همه خانواده خود را در آن نگاه کنند، سپس بـا مقداری گلاب خود را معطر کرده و با نقلی دهان را شیرین و سپس بزرگ خانواده به هر یک از افراد خانواده هدیه ای در خور و یا وجه نقدی به عنوان عیدی میدهد. سفره نوروز، یادآور شالیزارهای کنار دریای مازندران خاطره چکادهای (قله) پر برف سهند و سبلان و دماوند کوههای البرز و زاگرس هامونهای عریان بلوچستان، اروند رود و کارون و دشت ارژن فارس و کویر ،خراسان کرمان و خلیج فارس و کوچ عشایر دلیر و فداکار است.
پس از انجام مراسم سال تحویل و نیایش به درگاه ایزد یکتا در پنج روز نخست سال دید و بازدید از ،فامیل همسایگان و دوستان آغاز میشود که این یکی از بی نظیرترین رفتار انسانی یک ملت است و از جلوههای پرشکوه و انسانی فرهنگ پاک ایرانی است. پوشیدن جامه ،نو همانند نوروز بهار که همه طبیعت جامه نو می پوشد و دید و بازدیدهای جشن خجسته نوروزی، همه، پیام آور مهر و محبت و دوستی است که ایرانیان در طول هزاران سال به انجام آن پرداخته اند.
خوان نوروزی سفره ی هفت سین
در آیین های باستانی ایران برای هر جشن یا مراسم مذهبی خوانی گسترده می شد که در آن علاوه بر آلات و اسباب نیایش مانند آتشدان و غیره، فرآورده های فصل و خوراکیهای گوناگون نیز بر خوان نهاده می شد زیرا خوردن خوراک مذهبی خود یکی از رسم های دینی بود.
این خوان را بر صف های بلندتر از زمین می چیدند و کسی که برای پخش کردن خوراکی ها گماشته شده بود میزدیان Mayazd-pan نام داشت یعنی پاینده خواند فدیه. امروزه میزد Mayazd به صورت میز و میزدیان به صورت میزبان در زبان فارسی به جای مانده است.
چیدن اشیا روی خوان ترتیب ویژه داشت اعداد مقدس در آن رعایت میشد و کوشش میشد که خوان نوروزی که مربوط به مقدس ترین روز سال است هر چه بیشتر رنگین باشد.
امروزه «هفت سین» یکی از زیباترین مجموعه ای از نمادهایی است که در روزگار باستان همه ی مردم ایران با آن آشنا بودند. عقیده بر این است که هفت سین نخست هفت ،شین مانند شمع و شراب و شیرینی و شربت …. و یا هفت چین از هفت چیز چیده شده مانند میوه جات و سبزیجات بوده است.
دکتر بهرام فره وشی نوشته است:
در روزگار ساسانیان قابهای زیبای منقوش و گرانبهایی از جنس کائولین از چین به ایران آورده میشد و یکی از کالاهای ارزشمند بازرگانی چین و ایران همین ظرفهایی که بعدها به نام کشوری که از آن آمده ،بود نامگذاری شد و به نام چینی و به گویشی دیگر به صورت سینی و به صورت معرب صینی در ایران رواج یافت.
در ایران برای تمایز بین ظرفهای مختلفی که از چین آورده می شد، آن که از فلز ساخته میشد به نام سینی و آن که از کائولین ساخته میشد به نام چینی رواج یافت. باری در آیینهای نوروزی برای چیدن خوان نوروزی از همین ظرف های منقش بسیار نفیس که از چین آورده شده بود و نوع مرغی آن هنوز در ایران بهای زیاد دارد بهره می گرفتند و این ظرف ها را پر از نقل و قند و شیرینی می کردند و آنها را بـه عـدد هفت امشاسپند که عبارتند از: اردیبهشت خرداد ،امرداد شهریور، بهمن، اسپندارمذ، خود اهورامزدا بر سر خوان های نوروزی می گذاشتند و از این رو خوان نوروزی به نام هفت سینی و یا هفت قاب نام گرفت و بعدها با حذف یا نسبت به صورت هفت سین درآمد و هنوز در برخی از روستاها به صورت هفت سینی تلفظ می شود.
معمولا به نام هر یکی از امشاسپندان،یک قاب منقش بزرگ سیمی نهاده می شد و در قاب های دیگری چیزهای دیگر می نهادند و آنها را در پیرامون خوان می گذاشتند.
به هر حال، باورها هر چه باشد، قدر مسلم است که عدد هفت در میان ایرانیان جایگاه ممتاز و ویژه ای داشته و با افکار و اندیشه ایرانیان پیوند نزدیک دارد. مانند هفت امشاسپند هفت ،اختر هفت طبقه ی ،زمین هفت ،آسمان، هفت کشور، هفت اقلیم هفت مرحلهی ،عشق هفت چنار هفت خوان رستم هفت خوان اسفندیار و هفت گردان
یکی از چیزهایی که بر خوان نوروز می گذاشتند سبزه .بود سبزه ها را گاه به شمار هفت و گاه به شمار دوازده که شمار مقدس برجهاست بیش از نوروز در قاب های گرانبها سبز میکردند در کاخ پادشاهان بیست روز پیش از نوروز دوازده ستون از خشت خام برمی آوردند و بر هر یک یکی از غلات را می کاشتند و خوب روییدن هر یک از آنها را به فال نیک می گرفتند و بر آن بودند که آن دانه در آن سال پر بار خواهد بود. خانواده ها معمولاً سه قاب از سبزه ها به نماد اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک بر خوان می نهادند و معمولاً در کنار آنها گندم و جو و ارزن که مایه بزرگ خوراک مردم بود، سبز می کردند تا موجب برکت و فراوانی این دانه ها در سال نو باشد. رنگ سبز آنها رنگ ملی و مذهبی ایرانیان بود و خوان نوروزی را زینت میبخشید اینان نماد امرداد امشاسپند بودند که بایستی در خوان نوروزی جای داشته باشند.
دیگر خوراکی هایی که بر سفره ی هفت سین مینهادند سمنو بود که نماد خوبی برای زایش گیاهی و بارور شدن گیاهان توسط فرورهاست. دیگری سنجد، زیرا بوی برگ و شکوفه ی درخت آن محرک عشق و دلباختگی است که از مقدمات اصلی تولد و زایندگی است.
سیب نیز نماد دیگری است از باروری و زایش
اما غیر از این گیاهان و میوه ها و سماق و سیر و سرکه، چیزهای دیگری هم بر سفره ی نوروز گذاشته میشود مانند کتاب ،مقدس آیینه و شمع و ماهی سرخ رنگ کوچک و تخم مرغ های رنگین نان و پنیر و سبزی اسپند، گل، گل آبپاش، ظرفی پر از نقل، شاخه های سرو چراغ ،روشن آجیل و شیرینی که هر کدام مفهوم ویژه ی خود را دارند. مثلاً آب و ماهی نشانه حیات و برکت تخم مرغ نشانه زایش و آفرینش سرکه چاشنی وه زندگی آینه نماد روشنایی و غیره…
منبع:کتاب نوروز به قلم محمد حسین امینی سام
آخرین نظرات: