رنگ هایی که هویت ایرانی دارند

شاید اگر شهر ما رنگی تر بود؛ نشاط بیشتری داشت؛ اما بیشتر، رنگ در فضاهای شهری به شکل لکه ای دیده می شود که گاها با آشفتگی بصری همراه است حال اینکه در کدام نقاط و از چه رنگ هایی بهره ببریم نکته حائز اهمیتی است که باید با توجه به نیازهای روحی روانی مردم در محل سکونتشان نیاز سنجی شود. نخستین گام، بهره گیری از کارشناسانی است که اشراف کامل به طیف رنگ ها و روانشناسی رنگ ها دارند تا از رنگ بتوان به عنوان عنصری تاثیر گذار برای ایجاد نشاط بیشتر در جامعه و کاهش تنش و اضطراب در شهر بهره برد…

به گزارش خرد و فرهنگ، در دنیای بی انتهای رنگ ها ۹ رنگ در جهان “ایرانی” شناخته شدند که امید است مسئولان و متولیان امور شهری از این رنگها که هویتی ایرانی گرفتند در بهبود روح و روان مردم بهره گیرند.

تاریخچه پیدایش رنگ ها

تا قبل از قرن نوزدهم تنها تعداد محدودی رنگ و رنگدانه شناخته شده بود،که آنها هم عمدتا منشاء آلی داشتند.این رنگ ها در ضمن بسیار گرانقیمت بودند و به همین دلیل استفاده از پارچه ها و اقلام زینتی رنگارنگ امتیاز ویژه ثروتمندان محسوب می شد.برای آنکه امپراطور روم بتواند ردای ارغوانی اش را به تن کند صد ها هزار حلزون جان دادند و این در حالی بود که رعایای او باید به پنبه و کتان سفید نشده، پوست حیوانات یا پشم آنها قناعت می کردند…

بوم نخست

رنگ فیروزه ای

رنگ‌های ایرانی (Persian colors) طیف رنگ هایی هستند که از گذشته های دور در هنر ایرانی به ویژه در فرش بافی و معماری کاربرد ویژه ای داشتند. رنگهایی که علاوه بر زیبایی، ارزشمند هستند چرا که در پیچ و تاب هر نقش و نگار ایرانی که با این رنگها شکل گرفته اندیشه ای نهفته است. نقش هایی که پر از مفاهیمی است که ما را با الوهیت آشنا می کند.

سبز ایرانی یا فیروزه‌ای (Persian Green) شناخته شده ترین رنگ ایرانی با مفهومی عرفانی است.

این رنگ از ترکیب سبز، آبی و سفید به دست می‌آید و در فرهنگ ایرانی از اهمیت والایی برخوردار بوده و در تاریخ فرهنگ و هنر ایران جایگاه خاصی دارد و در سال ۱۸۹۲ برای نخستین بار در انگلستان “سبز ایرانی” نامیده شده است.

این رنگ از سنگ مالاکیت (Malachite) یا همان مرمر سبز الهام گرفته شده و در نقاشی و معماری و سفال‌ و تذهیب، کاشیکاری، مینا کاری، زیورآلات و فرش‌های ایرانی به وفور دیده می شود.

همچنین در آرامگاه ها و بقعه ها و مساجدی چون مسجد “کبود تبریز” که “نگین فیروزه” جهان نام گرفته و یا در اصفهان که به شهر “گنبدهای فیروزه‌ای” شهرت دارد؛ مشاهده می شود. بسیاری از مردم هم دلیل ویژه بودن این رنگ را به وجود مرغوب‌ترین معدن “فیروزه” در “نیشابور” نسبت می دهند.

سبز آبی در روانشناسی رنگ ها نشان دهنده “انعطاف پذیری اراده” است و

ویژگی های آن اعم از خودمحور، منفعل، تدافعی، مستقل، خودگردان، نگهدارنده، انحصار طلب، پابرجا و تغییر ناپذیر تعریف می شود.همچنین جنبه های عاطفی اش هم سماجت و پافشاری، خودبیانگری، ابزار وجود سرسختی و لجبازی و عزت نفس است.

بوم دوم

قرمز ایرانی

قرمز ایرانی (به انگلیسی: Persian red یا Persian vermilion) قرمز پررنگ همراه با نارنجی است که برای نخستین بار در سال ۱۸۹۵ در زبان انگلیسی “قرمز ایرانی” نام گرفت.

این رنگ از خاک رس سواحل خلیج فارس گرفته شده که دارای مقادیر زیادی از آهن و اکسیدهای آلومینیوم و منیزیم است. قرمز ایرانی، ورمیلون مصنوعی (artificial vermillion) هم نام دارد.

این رنگ به شکل گسترده ای در رنگ آمیزی خامه فرش های لاکی ایرانی مشاهده می شود. منبع این رنگ از گیاه روناس و حشره‌ای به نام قرمزدانه است که برای رنگ آمیزی پارچه‌ها و الیاف فرش استفاده می‌شود.

بوم سوم

آبی ایرانی

“آبی ایرانی” نام دیگرش “آبی لاجوردی” است که روی نقش و نگار های سفال‌ ها و کاشی‌کاری‌های ایرانی جلوه ای درخشان دارد و در نقوش مساجد تا حمام ها و خزینه ها و چایخانه ها به فور مشاهده می شود.

منشا این رنگ، سنگ معدنی لاجورد در فلات ایران است و نمونه آن در کاشیکاری های مسجد “جامع عباسی” اصفهان مشاهده می شود. نام آبی ایرانی در سال ۱۶۶۹ میلادی به ثبت رسیده و این رنگ به صورت تقریبی دارای طول موج ۴۶۷.۱۲ نانومتر است.

بوم چهارم

آبی ایرانی میانه

“ آبی ایرانی میانه” یا “آبی لاجوردی میانه” رنگی است که اندکی به رنگ سبز رفته و کمابیش هم‌رنگ آبی دریا است.

در مجموع رنگ آبی که ته مایه سبز دارد و از جمله رنگ‌هایی است که در فرش‌های ایرانی به وفور دیده می‌شود. این رنگ به صورت تقریبی دارای طول موج ۴۷۷.۵۵ نانومتر است.

بوم پنجم

آبی ایرانی نیلی

“آبی ایرانی نیلی”رنگی است که کمی ارغوانی دارد در حالی که به طیفی از آبی تیره می‌رسد و به رنگ نیلی یا بنفش تیره هم نزدیک است.

در دوران باستان، به نقل از یونانیان پوشاک رسمی قوم ماد(شمال غربی ایران کنونی)به این بوده است.

رنگی که در دنیای امروز کمتر استفاده و در انگلیسی regimental هم نامیده می‌شود و در قرن نوزدهم میلادی رنگ لباس نظامیان نیروی دریایی بسیاری از کشورها بوده و نخستین برای که مورد استفاده قرار گرفته سال ۱۹۱۲ میلادی است. این رنگ به صورت تقریبی دارای طول موج ۴۵۲.۷ نانومتر است.

بوم ششم

رنگ نارنجی ایرانی

“نارنجی ایرانی” را” نارنجی حنایی” و یا “نارنجی آجری” هم می نامند.

همانطور که از نام این رنگ پیداست داستانش به میوه نارنج ختم می شود؛ اینکه میوه نارنج به خارج از ایران رفته و پرتغال وارد کشورمان شده؛ هرچند اینها همه یک روایت انگلیسی است…

این رنگ از خاک‌های ساحل جزیره هرمز که اکسید آهن دارد؛ آمده و موارد استفاده از آن هم در سفال و فرش بوده است.

ثبت این نام به سال ۱۸۹۲ میلادی باز می‌گردد و این رنگ به صورت تقریبی دارای طول موج ۵۸۶.۵۹ نانومتر است.

بوم هفتم

رنگ عنابی ایرانی

رنگ میوه و چوب درخت عناب را “عنابی” می گویند. این رنگ در صنایع گوناگون کاربرد دارد و ثبت این نام را به سال ۱۷۸۹ میلادی نسبت می دهند. این رنگ به صورت تقریبی دارای طول موج ۶۱۱.۳۷ نانومتر است. “عنابی ایرانی” (Persian pulm) که نزدیک به رنگ آلو خشک خارجی هاست که “prune” نام دارد از ترکیب رنگ های قرمز و سبز و آبی است و ۴۴ درصد قرمز، ۱۱ درصد سبز و ۱۱ درصد آبی دارد.

بوم هشتم

رنگ صورتی ایرانی

صورتی ترکیب سفید و قرمز است که در دوران قاجار به صنایعی چون کاشیکاری و فرش بافی اضافه شده است. نمونه بارز آن را می‌توان در کاشیکاری‌های زیبای مسجد “سید اصفهان” مشاهده کرد و در فرش های “طرحِ تبریز” هم این رنگ مشاهده می شود.

ثبت این نام را به سال ۱۹۲۳ میلادی می دانند و به صورت تقریبی دارای طول موج ۵۰۵.۰۵ نانومتر است.

بوم نهم

رنگ رز ایرانی

کاشت گل رُز دمشقی (Damask rose) یا گل رُز ایرانی (گل محمدی) را به دوران باستان در ایران نسبت می دهند!

تاریخچه راه یافتن این گل به اروپا را جنگ های صلیبی می دانند و رنگ این گل به نام رنگ رُز ایرانی (Persian rose) شناخته می‌شود.

این رنگ خلوص یا اشباع رنگی (Saturation) بالایی دارد و الهام گرفته از رنگ گل محمدی معروف خودمان است.

این گل در واقع گونه‌ای از گل رز است و کشت آن از قدیم در ایران رواج داشته و از آن برای گلابگیری استفاده می‌شود.

روایت است که نخستین بار رنگ رز ایرانی سال ۱۹۲۱ میلادی ثبت شده و این رنگ به صورت تقریبی دارای طول موج ۶۱۱.۳۷ نانومتر است.

آیا رنگ ها نشان از سرِّ درون دارند؟

آبی تیره رنگ آرامش و عدم فعالیت است و زرد روشن رنگ امید و فعالیت. اما از آنجا که این دو رنگ نماینده دو محیط شب و روز هستند، لذا در حکم عواملی هستند که انسان را کنترل می کنند، نه آنکه خود تحت کنترل و اختیار انسان باشند. به همین جهت این رنگها را با عنوان “رنگ های غیر مستقل” توصیف می کنیم، یعنی رنگ‌هایی که از بیرون تنظیم می شوند.

شب ( آبی تیره) فعالیت ها را اجباراً متوقف کرده و سکون و خاموشی را اعمال می کند اما روز (زرد روشن) اجازه انجام فعالیت می دهد بدون آنکه اجباری در کار باشد. مضاف بر اینکه

زرد روشن نشان دهنده خودجوشی و خودانگیزی است؛ نشاط و شادابی دارد و فعال است و با وجود بلند ترین طول موج بلند پرواز هم هست…

(منبع بخشی از گزارش، کتاب روانشناسی رنگ ها اثر دکتر ماکس لوشر/ مانا رامشنی است.)