پشت هر کلمه دنیایی از تصاویر و معانی پنهان شده است. کلماتی مانند سنگر، دفاع، شجاعت، بیخانمانی، اسارت و… از آن جمله است. واژه اسیر همیشه ما را به یاد اردوگاههای عراق و افرادی که سالها در آنجا با شرایط سخت نگهداری میشدند و برای آزادی لحظه شماری میکردند، میاندازد. هرسال در سالروز بازگشت آزادگان سرافراز جنگ تحمیلی 8 ساله به میهن، رسم بر این بوده است که با شروع مرداد ماه خبرنگاران به دنبال شماره تماسی از آزادگان و اسرا بودند تا به مناسبت 26 مرداد روز بازگشت اسرا گزارشی تهیه کنند و مصاحبهای بگیرند. اما این بار ما به سراغ مدیرکمیسیون اسرا و مفقودین رفتهایم تا از فعالیت این کمیسیون و اطلاعاتی جامع از اسرای جنگ تحمیلی به ویژه اسرای زن که کمتر به آنها پرداخته شده است، با خبر شویم.
97 هزار و427 نفر در 183 مرحله از دو کشور ایران و عراق آزاد شدند
“سرهنگ حسین فروتن نژاد” در گفت وگو با خبرنگار “خرد و فرهنگ” گفت: تعداد 97 هزار و427 نفر در 183 مرحله از دو کشور ایران و عراق آزاد شدند. این قطعنامه در 30 مرداد سال 1367 به امضای دو کشور رسید اما آزادی اسرا دو سال بعد انجام شد و اولین اسرای ایرانی در تاریخ 26 مرداد ماه سال 1369 وارد کشور شدند.
او با اشاره به اینکه کمیته بین المللی صلیب سرخ تمام نیروها، گروها و واحدهای مسلح که در جنگ شرکت کرده اند زمانی که دستگیرمی شوند؛ اسیر جنگی محسوب میکند، میگوید: کمیته بین المللی صلیب سرخ مدافع اسرا طبق کنوانسیون سوم ژنو است.
تشکیل کمیسیون اسرا و مفقودین
وی افزود: از ابتدای جنگ تحمیلی عدهای از نیروهای عراقی به اسارت نیروهای ما درآمدند و طبق مقررات تعریف شده مسئولیت نگهداری اسرا بر عهده دژبان مرکز ارتش جمهوری اسلامی بود. دژبان مرکز در ابتدا وظایف خود را انجام داد اما به دلیل افزایش اسرا دولت به این فکر افتاد که بخش مستقلی را تشکیل دهد و آن “کمیسیون اسرا و مفقودین” در بحش ایرانیها و عراقها بود.
در کنار آن جمعیت هلال احمر هم وجود داشت که کارهای داخلی اسرا مانند مکاتبات ، سرکشی به خانوده ونیازهای آنها و هماهنگی امور را انجام میداد ولی در بخش نگهداری، مداوا ، تبلیغات و معیشت، مذاکرات و تبادل اسرا برعهده کمیسیون اسرا و مفقودین بود که زیر نظر شورای دفاع مشغول به کار شد.
فروتن نژاد گفت: اولین رییس کمیسیون اسرا و مفقودین “شهید محمد علی نظران” بود که در سال 74 در بازدید از اردوگاه اسرا در مشهد خودرویشان دچار حادثه شد و به شهادت رسید بعد ازاو امیر سرتیپ عبدالله نجفی که فرمانده نیروی زمینی ارتش بود به این سمت منصوب شد و 10 سال بعد امیر سرتیپ سید حسام هاشمی به این عنوان منصوب شد.
وی با بیان اینکه در ابتدا من به عنوان کارشناس و سپس به عنوان مسئول میز عراق در مذاکرات شرکت کرده و نهایتا با حفظ سمت به عنوان دبیر کمیسیون های اسرا و مفقودین انجام وظیفه کردم، خاطرنشان کرد: کمیسیون اسرا و مفقودین از بخشهای مختلفی تشکیل و شامل 8 کمیته: دبیرخانه کمیسیون – که مسئول هماهنگی و برپایی سمینارها ،بازدید از اردوگاهها، حضور در مذاکرات که وظیفه اصلی آن بود، بودم- کمیته فرهنگی، کمیته بهداشت و درمان، کمیته کار و بوفه، کمیته تشخیص و تفکیک، کمیته تبلیغات و روابط عمومی، دادگاه ویژه اسرا و کمیته تبادل بود.
او در مورد دادگاه ویژه اسرا گفت:وقتی عده ای کنار هم جمع شده و زندگی مشارکتی داشته باشند خواه ناخواه مسائلی به دلیل اختلاف نظرو عقیده یا اختلاف سلیقه پیش میآید و ممکن است منجر به بحث و مشاجره شود و یا عدهای از حریم قانونی پا فراتر گذاشته که جامعه اسرا هم از این امر مستثنی نبود و اگر خلافی توسط اسرا صورت میگرفت ما بر اساس آموزههای دین و قوانین اسلامی رفتار میکردیم.َُِّّ
اسرای عراقی مهمان ما بودند
وی به گفته امام خمینی استناد کزذ و گفت: “کسانی که عهده دار امور اسرا و پناهندگان عراقی هستند باید طعم شیرین رحمت اسلام را به آنان بچشانند” و رهبر شهیدمان الله گفته بودند؛ اسرا و پناهندگان عراقی دوست و برادرمهمانان جمهوری اسلامی هستند و نباید با مهمان بد رفتاری کرد چرا که ما بر اساس قوانین اسلام عمل میکنیم و پایمان را از قوانین و مقررات کنوانسیون سوم ژنو بیرون نمیگذاریم.اما کسی که خطا میکرد قاضی در دادگاه طبق قوانین و موازین اسلامی حکم صادر می کرد و حکم لازم الاجرا بود.
ملاقات خانواده اسیران عراقی در ایران
فروتن نژاد با اشاره به اینکه بر اساس قوانین صلیب سرخ هر اسیر حق استفاده از 3 نخ سیگار در روز در اردوگاه دارد میگوید: در حالیکه برخی از اسیران عراقی در اردوگاه های ما در روز 2 پاکت سیگار میکشیدند.
در هیچ جنگی سابقه ندارد که خانواده اسیر اجازه دیدار و ملاقات با اسیر را داشته باشند در حالی که در دولت جمهوری اسلامی این اتفاق افتاد و بیش از 70 مرحله خانواده اسیران از کشورهای مختلف آمدند و در پادگان شهید نظران – حشمتیه سابق- و در سایر اردوگاه ایران با اسیران ملاقات کردند و زمانی که این گزارشها را به صلیب سرخ میدادیم تعجب میکردند.
او فزود: در کمیته کار و بوفه کسانی که کاری بلد بودند شروع به کار کرده و حقوق میگرفتند طوری که در سال 80 در تبادل اسرا لب مرز هنوز بن هایی که با آن از بوفه خرید میکردند همراهشان بود.بنها را به آقای مختار برهانی تحویل دادند و پول تحویل گرفتند.
اما اسیرانی که حرفه و فنی را بلد نبودند برای اینکه عمرشان به بطالت نگذرد شغل و حرفهای که دوست داشتند را در پادگانهای ارتش میآموختند، در همین رابطه قراردادهای سنگین با ایران خودرو بستیم، اسرا چادرهای ماشین و لباس کار کارخانهها را میدوختند.
تاسیس یک بیمارستان خصوصی برای اسرا
به گفته فروتن نژاد ، یکی دیگرازکمیتههای کمیسیون اسرا و مفقودین، کمیته بهداشت و درمان بود. در اردوگاه های مختلف دنیا اگر اسیر جنگی بیمار شود باید خود درمانی کند در این صورت یا فوت میکند و اگر بیماری مسری داشته باشد و هزینه بر باشد توسط نیروهای نگهدارنده کشته می شود اما در ایران یک بیمارستان خصوصی برای اسرا درحشمتیه در نظر گرفته شد و انواع و اقسام بیماری اسرا درمان میشد و جراحیهای سنگین انجام می شد و اگر امکان جراحی در آن بیمارستان وجود نداشت ، در بیمارستان های خانواده ، بیمارستان های 504 و 501 ارتش مداوا میشدند و به اردوگاه هایشان برمیگشتند. آنجا داروی کافی برای اسرا وجود داشت و اسرا مشکلات دندان خود را درمان میکردند وحتی از بیمارستان عینک میگرفتند. در هیچ کجای دنیا این کارها انجام نمیشود ولی چون ما پیرو ائمه و آموزه های اسلام بودیم این کارها را وظایف خودمان میدانستیم.
برگزاری مراسم برای اسیران اقلیتهای مذهبی
وی گفت:درکمیته تبلیغات و روابط عمومی و کمیته فرهنگی کارهای مختلفی انجام میشد. به عنوان مثال ما در بین اسرا اقلیت های مذهبی داشتیم که مراسم دعا و نیایش آنها با ما فرق داشت. بنابر این “اسقف رمزی” و “اسقف هرمزی” در کلیسای حضرت مریم مراسم داشتند و ما اسرای اقلیت را در مناسبت های تولد حضرت مسیح و سال نو میلادی میبردیم و مراسم خود را به جا می آوردندو یا اسقفها به اردوگاهها میآمدند ومراسم مذهبی آنها را انجام میدادند.
اما مهمترین کمیته کمیسیون اسرا و مفقودین کمیته تبادل بود. وظیفه کمیته تبادل تصمیم گیری ، نقل و انتقال اسرا از اردوگاه ها به محل تعیین تبادل شده بود.
تبادل اسرا در 3 مرحله انجام شد: تبادل اسرای مجروح که در طول جنگ از سال 59 تا قبل از سال 68 مجروح شده بودند و اسرایی که شرایط خاص داشتند با هواپیما فرستاده میشدند.
تبادل دوم تبادل انبوه در26 مرداد تا 24 شهریور سال 69 بود که بیشترین تبادل صورت گرفت و روزانه بین 800 تا 3 هزارو 500 اسیرعراقی مبادله شدند.
تا سال 69 تعداد اسرای مبادله شده 969 نفردر 19 مرحله بود. در این سال که به نام تبادل انبوه نامگذاری شد در 78 مرحله در نقطه صفرمرزی ایران و عراق در مرز خسروی بیش از 39 هزار اسیر عراقی و ایرانی مبادله شدند.
از سال 69 تا 81 هم بیش از 500 نفر در 17 مرحله وارد کشور شدند و در جمع اسرای ایرانی آزاد شده وارد کشور شده 39 هزار 149 نفر بودند و تمام صورت جلسه های تبادل که به امضای ایران و عراق و صلیب سرخ بین المللی رسیده موجود است.
24 زن غیرنظامی در عراق اسیر بودند
وی خاطرنشان کرد: ما در طول جنگ تحمیلی عراق علیه ایران اسیر زن عراقی نداشتیم ولی 24 اسیر زن ایرانی غیر نظامی در عراق داشتیم که 5 نفرشان امدادگر هلال احمر بودند و 23 نفر از آنها بین سال 60تا 62 به کشور بازگشتند و یک نفر که 90 ساله بود به علت کهولت سن فوت کرد که جنازه اش به کشور برگشت. در زمینه آمر اسرای عراقی هم باید بگویم بیش از 56 هزار اسیر عراقی رادر 120 مرحله به عراق برگرداندیم . در طول دوران جنگ تا قبل از سال 69 ، یک هزار و 342 نفر در 23 مرحله و در سال 69 در تبادل انبوه 37 هزار نفر در 42 مرحله و از سال 69 تا سال 82 بیش از 17 هزار نفر در 55 مرحله اسرای عراقی را تحویل دولت عراق دادیم . اخرین گروه اسرای عراقی 52 نفر بودند که بعد از فروپاشی دولت بعث در فرودگاه مهرآباد تحویل کمیته بین المللی صلیب سرخ دادیم.
هرجنگی تبعات زیادی در پی دارد
به گفته فروتن نژاد ازسال 79 به کمیسیون اسرا و مفقودین، منتقل شده و مسئولیتهای مختلفی را تا مدیریت کمیسیونهای اسرا و مفقودین برعهده داشته است.
وی که بعدها ریاست دایره پژوهش، آموزش و فناوری اطلاعات سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس را برعهده داشت میگوید: بدون شک هرجنگی تبعات زیادی در پی دارد و جنگ تحمیلی عراق به کشورمان در31 شهریور ماه 1359 تبعات و پیامدهایی مانند شهید ومفقود الاثرشدن و اسارت و بیخانمانی عده زیادی داشت.
شهدای غریب
رییس کمیته اسرا و مفقودین گفت: در طول دوران اسارت چه اسرای ایرانی در عراق و چه اسرای عراقی در ایران در اردوگاهها اسرا فوت می کردند مخصوصا اگر مجروح بودند.
پس از اینکه اسرای زنده دو کشور مبادله شدند در مکاتبه با دفتر مقام معظم رهبری اعلام شد که خانواده های ایرانی جسد اعضای خانواده هایشان که اسیر بودند را میخواهند. بر این اساس چندین جلسه تشکیل و قرار شد اسرای فوت شده ایرانی و عراقی مبادله شوند. در31 تیر ماه 81 آمار اسرای ایرانی که به صورت رسمی با گواهی فوت در اردوگاه های عراق فوت کرده بودند 574 نفر بودند که درمرز خسروی تحویل دولت جمهوری اسلامی شد.
اولین اسیر شهیدی که ما تحویل گرفتیم و با تشریفات نظامی از مرز رد کردیم خلبان عباس دوران بود. در آن روزامیرسرتیپ عبدالله نجفی رییس دفتر عمومی حفاظت اطلاعات فرماندهی معظم کل قوا و مقامات لشکری و کشوری حضور داشتند و تبادل انجام شد وامیر سرتیپ عبدالله نجفی در مصاحبه با رسانه ها نام شهدای اسیررا” شهدای غریب” گذاشت چون آنها در ایران به شهادت نرسیده بودند.
ما آنها را در مرز خسروی تحویل گرفتیم و درکرمانشاه تشییع شدند. در تهران نیزدر حضور رییس جمهور وقت (آقای احمدی نژاد)، تشییع شدند به شهرها و روستاهای خودشان تحویل داده و به خاک سپرده شدند. ضمنا تعداد عراقی های فوت شده در ایران نیز یک هزار 112 نفر بودند که آنها هم عراق نام آنها را شهدای بلا کفن گذاشت.
آخرین نظرات: