آمبولانس آمده بود و ازدحام جمعیت نمی گذاشت صحنه به خوبی دیده شود. کسانی که دور از صحنه بودند با سرک کشیدن سعی در فهم اصل ماجرا داشتند. ولی وقتی نا امید می شدند از اولین عابری که تازه به جمعیت پیوسته بود می پرسیدند:آقا زنده است؟ عابر در حالی که هنوز نتوانسته بود از بین جمعیت آورژانس را ببیند با قاطعیت گفت:فکر نمی کنم ، ضربه خیلی کاری بوده. مرد میانسالی که او نیز تازه به جمعیت پیوسته بود با شنیدن این خبر سری تکان داد و با لبخند تلخی آهی کشید و گفت:خدا بیامرزدش. صدای ترمز ناگهانی اتومبیلی همه را ترساند. راننده انومبیل با هیجان خاصی پرسید:جوونه؟مرد میانسال که هنوز در حال آه کشیدن بود با صدایی که نشان از نا امیدی داشت پاسخ داد:آره چند دقیقه ای هست که تموم کرده . در همین حال موتور سواری که با دیدن جمعیت از دور سرعت موتور را کم کرده بود، با موتور به سمت مرد میانسال آمد و با دیدن چهره مات و مبهوت او بدون اینکه بداند چه خبر است گفت: بیکاریه آقا! حق داشت خود کشی کنه خدا بیامرزدش! یکی از اهالی محل که با شتابزدگی وصف ناپذیری، دوان دوان به طرف جمعیت می آمد، در حالی که دکمه های پیراهنش را می بست، با اضطرابی که معلوم نبود برای چیست، آخرین نفری بود که به جمعیت اضافه شد. رو پنجه پا ایستاد و همان طور که سعی داشت از لابلای مردم ببیند چه خبر است، گفت: عجب،خدا رحمتش کنه! از بس تند می رونن. چند دقیقه ای گذشت و جمعیت پراکنده شد. پیرمردی که قلبش گرفته بود پس از به هوش آمدن به آرامی بلند شد و همزمان با اینکه از دلیل ازدحام جمعیت حیران شده بود،از مامورین اورژانس سپاسگزاری کرد و به راه رفتن خود ادامه داد!
همیشه اخبار داغ و مهم برای ما جدابیت های خاصی داشته است. از مهم ترین مسائل سیاسی گرفته تا تحولات اقتصادی و فرهنگی وقتی در سطح جامعه و از طریق رسانه های جمعی به بالاترین سطح فراگیری می رسد شایعه بازار پر رونقی پیدا می کند. بازاری که بعضی ها به آن علاقه زبادی دارند و همزمان با اینکه به انعکاس آن می پردازند دستی در آن نیز می برند و ذهنیت و تفکر خود را در آن دخیل می کنند.بازار شایعه معمولا زمانی که موضوعی مهم و دارای ابهام باشد به اوج می رسد. هر کدام از این دو نباشد شایعه انجام نمی گیرد. از سوی دیگرشرایط خاصی که شایعه در آن شکل می گیرد و نبود منبع مشخصی برای انعکاس اخبار، دو عامل مهم دیگری است که رنگ و لعاب شایعه را بیشتر می کند.
شایعه بر چه افرادی بیشتر تاثیر می گذارد؟
«محبوبه فرحبخش»، روانپزشک و استاد دانشگاه درباره تأثیرات روانی شایعه بر مردم میگوید: «شایعه همانند همه کنشهای اجتماعی، تأثیرات روانی و اجتماعی مختلفی بر افراد اجتماع دارد. میزان تأثیرات شایعه و نوع آن از جمله بحثهایی است که روانشناسان اجتماعی و جامعهشناسان به آن پرداختهاند. اصولاً تأثیرپذیری افراد از سه رشته از احساسات، شایعهپراکنی را به دنبال دارد. ترس، امید و تنفر. انسانها هنگامی که از پدیدهای بترسند یا از موضوعی احساس تنفر داشته باشند یا به چیزی امید بسته باشند، از آمادگی لازم برای ساخت و رواج شایعه درباره آن برخوردار هستند. در این میان میزان تأثیر شایعات با توجه به تفاوتهاي فردي، اجتماعی و فرهنگی افراد و نوع شایعه متفاوت است. افرادي که از اعتماد به نفس پایینتری برخوردار هستند و همچنین افراد کم سواد که از حوادث و اتفاقات پیرامون خود بیخبرند، بیشتر تحت تاثیر شایعه قرار میگیرند. این موضوع در مورد میزان سلامت روانی افراد نیز صدق میکند، افرادی که از سلامت روان لازم برخوردارند نسبت به افرادي که فاقد این ویژگی هستند، کمتر تحت تأثیر شایعات قرار میگیرند.»
نگرشی شخصی در شایعه!
با کمی دقت در جامعه می توانیم بفهمیم شایعه هیچ معیار و استانداردی وجود ندارد و همین موضوع باعث می شود تا هرکسی بر اساس برداشت های شخصی و ذهنیتی و نگرانی ها و دغدغه هایی که دارد اخبار را آنگونه که می خواهد تفسیر می کند و سعی دارد آن را به دیگران نیز تحمیل کند.فرحبخش میگوید: «يك شايعه به هر دليلي كه شروع شده باشد وقتي به فرد ديگري منتقل شود، فرد جديد اين شايعه را براساس تعصبات، نگرشها، پيشداوريها، ترسها، خوشبينيها، علايق و نفرتهاي خود دريافت كرده و انتقال ميدهد. در حقیقت افراد با پراکندن شایعه به نوعی در صدد هستند از تأثیرات منفی فشارهای مختلفی که بر آنها وارد میشود بکاهند و به این دلیل آن را تکرار میکنند تا از این طریق بعضی از نیازهای آنان، ارضا شود. شایعهای که سوء ظن یا تنفّر را به همراه دارد یا شایعهای که ترس یا امیدواری را بیان و اثبات میکند، قادر به تکرار شدن است و توسط احساسات و هیجانهای گوینده شایعه تقویت میشود. به این ترتیب تأثیرات روانی شایعه از یکی به دیگری منتقل میشود.»
رابطه دوسویه شایعه و اضطراب
دکتر «حسین میرفتاحی»، جامعه شناس و استاد دانشگاه درباره تأثیرات اجتماعی شایعه میگوید: « شایعات با توجه به ماهیت و قدرت تأثیرگذاري آن میتواند اضطراب اجتماعی را افزایش دهد، اعتبار اجتماعی افراد، سازمان، مؤسسات و کشورها را خدشهدار کرده و بیاعتمادي و بدبینی و سوءظن و سستی باورها را نسبت به سلامت اشخاص و واقعیتها و پدیدههاي مختلف جامعه رواج دهد. بیشتر این شایعات را افراد ساده اندیش و سطح نگر عمدتا در شرایط و موقعیتهاي اجتماعی نامطلوب منتشر میکنند و ماحصل آن ایجاد بدبینی، افزایش اضطراب و نگرانی در مردم، ترور شخصیت افراد، ایجاد فضاي ناسالم اجتماعی، ایجاد تقابل و صفبندي میان قشرهاي مختلف مردم یا مردم و مسئولان، بروز فرافکنی به منظور تخلیه ترسها و آرزوها در افراد جامعه میشود.» فرحبخش نیز در این باره می گوید: «شایعه اضطرابها و فشارهای روانی خاص خود را بر افراد بجا میگذارد. در واقع شایعه به گونهای با ناامنی و اضطراب همراه است.»
افزایش امنیت روانی و کاهش شایعه پراکنی
مشکلات مختلف در جامعه باعث می شود تا افراد بر اساس شرایطی که در آن زندگی می کنند وقایع و رویدادها را ببینند و به همان صورت هم آن را انعکاس دهند.فرح بخش درباره تاثیر امنیت روانی بر شایعه می گوید: در شرایطی که افراد زیادی از اقشار جامعه در زندگی فردی یا حیات جمعی خود، به هر دلیلی از جمله فشارهای روانی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و… به طور جدی، نگران و مضطرب هستند از شایعات تأثیرات منفی بیشتری دریافت کرده و آن را با درصد بالاتری از نگرانیها به دیگری منتقل میکنند. هر قدر عدم امنیت روانی و اضطراب در میان افراد فزونی یابد، به همان میزان، شایعات هم بیشتر میشوند. به این ترتیب، میتوان نتیجه گرفت که بین «شایعه» به عنوان پدیده اجتماعی و «اضطراب» به عنوان پدیدهای روانی، تعاملی دو سویه وجود دارد؛ بدین معنا که از یک سو، اضطراب از انگیزههای ساخت و رواج شایعه است و از سوی دیگر، شایعه نیز در پیدایش اضطراب، مؤثّر است.»
پیشگیری از رواج شایعه
همیشه زمانی شایعه در میان مردم مورد قبول واقع می شود که افکار عمومی آمادگی لازم برای تفکیک خبر واقعی و دروغ را ندارد. افکار عمومی پاشنه آشیل جامعه در مقابل شایعه است.اگر افکار عمومی جامعه ظرفیت پذیرش شایعه را نداشته باشد به راحتی نمی توان شایعه را بر فضای جامعه تحمیل کرد. چرا که معمولا شایعه در باره موضوعات مهم و مبهمی ایجاد می شود که برای افکار عمومی جذابیت دارد و همین جذابیت باعث می شود تا شایعه به تدریج جای خود را در نظام اجتماعی باز کند.اما برای آماده سازی افکار عمومی و آشنا کردن مردم با اهداف و روش های رواج دهندگان شایعه ، آگاه سازی اجتماعی از طریق رسانه ها، ایجاد فضای امن روانی و روحی در خانواده و جامعه، افزایش تحمل پذیری در مسئولان، رشد جامعه پذیری سیاسی در مردم، توسعه فرهنگی ، رشد بن مایه های ارزشی ، ایجاد تعادل در نظام سیاسی بین خواسته ها و اجرای آن توسط دستگاه های تصمیم گیرنده و اجرایی، افزایش فضای اعتماد سازی بین مردم و مسئولان، از جمله مواردی است که تا حد زیادی جلوی رواج شایعه را در جامعه می گیرد.
یک پاسخ
عالی و جامع بود استادم. تصاویر ورودی مطلب کاملا قابل لمس بود. یک گزارش عالی خوندم. ممنونم