ظرفیت ها و فرصت های جامعه اطلاعاتی

تحول و توسعه فرهنگی بدون توجه به نقش رسانه ها در انتقال پیام به مخاطبان و تاثصیر بر افکار عمومی نمی تواند معنا پیدا کند. در دو دهه اخیر رشد شتاب زای رسانه های دیجیتال و رشد تکنولوژی های ارتباطی و اطلاعاتی سبب شده است تا گذارهای فرهنگی در جوامع مختلف به ویژه در جوامع در حال توسعه بر مبنای انتقال اطلاعات در قالب پیام بر تصمیم سازی ها و تصمیم گیری های حاکمان و از سوی دیگر شکل گیری افکار عمومی تاثیر بگذارد. در این عرصه جامعه اطلاعاتی به عنوان مفهومی کلیدی که با ارتباطات و تکنولوژی پیوندی ناگسستنی دارد، دارای ظرفیت ها و فرصت هایی برای جوامع، به ویژه جوامع در حال گذار در عرصه فرهنگ و سیاست است.

در دوران کنونی اطلاعات ششمین و مهمترین منبع بعد از منابع پنجگانه سنتی (انسان، ماشین، پول، ماده و زمان) تلقی می شود .در هر دوره ای فن آوری ویژه ای حاکم بوده است. قرن عصر هجدهم نظام های مکانیکی بزرگ بود که همپای انقلاب صنعتی پدید آمد و قرن نوزدهم عصر ماشین بخار بود. در قرن بیستم فن آوری غالب، فن آوری اطلاعات است و به همین دلیل، برای توسعه زیر ساخت های مناسب اطلاعاتی جنبه کلیدی دارد و سرمایه گذاری های عظیمی را در زمینه فن آوری مربوط طلب می کند که به نوبه خود زمینه ساز جامعه اطلاعاتی قرن بیست و یکم است. مهم ترین ظرفیت ها و فرصت های ناشی از جامعه اطلاعاتی عبارتست از:

1- تمرکززدایی رسانه های دیجیتالی

اینترنت به عنوان یک رسانه پست مدرن تداعی گر مرگ فاصله ها در جغرافیایی ذهنی برخاسته از راه آهن است. با احداث راه آهن انسان بر فاصله و مسافت غلبه کرد تکوین زیر ساخت اینترنت نیز بیانگر همان اتفاق .است انسان امروز بر مکان و زمان غلبه یافته است. به عبارت بهتر، صداهایی که شنیده نمی شدند حالا شنیده میشود میتوان گفت که آن تمرکزگرایی شدید در رسانه های حاکم سنتی با تمرکززدایی شدیدتری در رسانه های دیجیتالی و پست مدرن به چالش کشیده شده است. وقتی بیل گیتس مردی که در سال ۱۹۹۸ حدود ۱۰ میلیارد دلار در جهان فروش داشت، یک روز قبل از اجلاس سیاتل در نیویورک تایمز در مقاله اش نوشت اگر سازمان تجارت جهانی وجود نداشت ملل جهان باید آن را اختراع می کردند گمان نمی کرد که آن ماجراها در سیاتل رخ دهد و اجلاس سازمان تجارت جهانی به شکست .بیانجامد او حساب رسانه های کوچک اینترنتی را نکرده بود. در واقع همین صف آرایی رسانه های پست مدرن اینترنتی در برابر رسانه های حاکم است که اعث تشتت آراء در سطح نخبگان وابسته به قدرت شده است.

2- اینترنت به عنوان ستون فقرات در جامعه اطلاعاتی

اینترنت در جامعه اطلاعاتی به عنوان ستون فقرات محسوب می شود جامعه ای که تمامی فعالیت ها و پژوهش های آن منکی به اینترنت است به عنوان مثال در جامعه اطلاعاتی تمامی افرادی که به صورت گروه های تخصصی و یا هم موضوع فعالیت دارند، در جریان آخرین اطلاعات و اخبار تخصصی در آن زمینه هستند.

3- تعامل و همزیستی جهانی

واقعیت این است که پیشرفت ارتباطات و تکوین جامعه اطلاعاتی فاصله ها را کم کرده و به ایجاد نوعی تشابه به ویژه در جوانان انجامیده است. اعضای کمیسیون توسعه سازمان ملل متحد داد ماند که در گردهمایی ها خود در شهرهای قاره های گوناگون شاهد بوده اند که جوانان خیلی شبیه هم شده اند و این شباهت با رنگ باختن مرز جوامع و رفتن به سوی جامعه اطلاعاتی و شبکه ای بیشتر شده است. اما باید توجه داشت که به یمن گسترش وسایل ارتباطی و رسانه ها. جوامع مختلف اگر آگاهانه و با برنامه ریزی عمل کنند می توانند برای تحولات مثبت از آن استفاده کنند و به نوعی همزیستی سالم جهانی نیز دست یابند. مبارزه با مواد مخدر در سطح جهانی حفظ محیط زیست همبستگی انسان ها احترام به حق حیات ، محترم بودن حریم زندگی خصوصی افراد، احیای حقوق مادران و کودکان، تاکید بر عدالت جهانی، گرامی داشتن کرامت انسان ها و توجه به حقوق اقلیت های دینی و اجتماعی توسعه پایدار و اجازه مطرح شدن سایر فرهنگ ها و ارزش ها مباحثی هستند که می توانند با بهره گیری از همین فضای موجود جامعه اطلاعاتی وجه دیگری را در تعامل فرهنگ ها نشان دهند.

4- کثرت گرایی سیاسی و چندسویگی

از جمله دستاوردهای جامعه پسا صنعتی و جامعه اطلاعاتی کثرت گرایی سیاسی در سطح جهان است. در گذشته در قلمرو ،عمومی بازیگری از آن واحدهایی بود که از استقلال و حاکمیت برخوردار بودند جهان گستری تکثر بازیگران را پاپ کرده است ،دیگر حاکمیت به معنای ویژگی

درجه اول مناسبات بین المللی نیست مرزها معنای سنتی خود را از دست داد ماند. حاکمیت بین المللی به معنای اراده جمعی قدرت های بزرگ بود که با مفاهیمی چون «بازی بزرگ» و «سیاست قدرت» بیان می شد.

5-کثرت گرایی فرهنگی

اصطلاح پدیده چند فرهنگی ما را به شناسایی و حتی گرامی داشتن دیگران، درست به همان گونه ای که هستند بدون سقوط به نژاد پرستی به شکل درست سیاسی آن دعوت می کند. تفاوت میان «ما» و «آنها» بود. جامعه اطلاعاتی با توجه به شکل گیری ارتباط چند سویه می تواند سبب ایجاد گفتمان های مختلف در قالب کثرت گرایی فرهنکی شود. بدیهی است این نکته به معنی واگرایی فرهنگی و ایجاد شکاف های اجتماعی در جوامع به ویژه در جوامع چند فرهنگی نیست، بلکه کثرت گرایی فرهنگی فرصت ایجاد دیالوگ بین نگرش ها و دیدگاه های مختلف را در چارچوب وحدت سرزمین و هویتی ملی ایجاد می کند.