بررسی نمادها در نگاره های دوره صفویه
نمادها همواره در آثار هنری به سادگی و با استفاده از المان های بصری، مفاهیم، ارزش ها و رویدادهای مختلف را به مخاطب انتقال می دهند یا به عبارتی دیگر به جای آن مفهوم، ارزش یا رویداد می نشینند. نمادها در هنر از فرهنگ ، باورها و سنتها الهام میگیرند. در دوره صفوی به دلیل توجه ویژه به آثار بصری ، نمادهای بسیاری در نگاره ها و دیوارنگاره های آن دوران دیده میشود که نگارگران دوره صفوی از آنها استفاده کرده اند. در این نوشتار به توصیف این نمادها میپردازیم.
نماد خرگوش: در بسیاری از فرهنگ ؛خرگوش حیوانی قمری است و الهههای ماه و مادر را تداعی میکند. خرگوش به دلیل زاد ولد زیاد، نماد رایج باروری و شهوت است .
نماد روباه: روباه در مجموع نماد نیرنگ و مکر است. در بسیاری سنتها روباه از قدرت تغییر شکل برای فریب دادن برخوردار است. چند روباه نشانه مصیبت است .
نماد آهو: آهو را در فارسی پهلوی غزال خواندهاند، به معنی تندو تیز رو؛ در داستانهای صوفیانه آهو اغلب نماد نیروهای خیر و رهنمون به راه راست است.
این حیوان را غالباً با درخت زندگی یک جا مصور میکنند. نماد آهو تمرکز و صبوری و آرامش است و همچنین همراه ببر به عنوان خشم و همراه میمون نماد طمعکاری است .
شاهنامه طهماسبی
در این اثر، نمادهای میمون، آهو و گیاه به رنگ آبی در زمینه سفید ترسیم شده است
نماد شیر: یکی از مهمترین ویژگیهای شیر، مفهوم شجاعت و قدرت است .
نماد شیر در مذهب تشیع نماد حضرت علی (ع) او را اسدالله الغالب یا حیدر کرار میدانند.
نماد ببر: ببر رویهمرفته یادآور قدرت و سبعیت است. ببر حیوانی شکاری است ازاین رو، نماد طبقهی جنگجو است و مانند شیر نماد قدرت و دلیری است.
اگر ببر با شیر و عقاب بجنگد فقط نشانه غریزه خشمزدگی است .
نماد میمون: هندوها میمون را مقدس میشمرند که نماد وفاداری و قدرت است .نماد آگاهی است .
نماد گوزن: بهطورکلی؛گوزن نشانه خورشید و تجدید حیات دانسته میشود. شاخهای گوزن در بهار رشد میکنند و در پاییز میافتند. بنابراین نماد مرگ فصلی و تولد دوباره نماد احیا و زندگی جدید است .
نماد پلنگ: پلنگ که شکارچی تکرو و خونریزی است، نماد قدرت داوری متعالی پادشاهان بوده است و بهمنزله کسانی است که حق گرفتن زندگی انسان دارند .
پلنگ نماد غروراست؛ چون از طبقه جنگجوی به شمار میرود. همجنین پلنگ نشانه سبعیت و درعینحال مهارت و قدرت است.
نماد گرگ: گرگ علاوه بر تداعی شجاعت و ددمنشی, مظهر نابودی و نیروهای پنهان شیطان نیز هست.
نماد پرندگان: نمادهایی که از پرواز پرندگان به دست میآیند، در ارتباط با آسمان و زمین هستند. بهطور جامعتر پرندگان نماد مراحل معنوی, فرشتگان و مرحله برتر است. در اسلام پرندگان بهطور خاص نماد فرشتگان هستند.
شاهنامه طهماسبی
در بخش مرکزی این اثر نقوش حیوانی دو شیر ، گوزن و دو روباه با نقوش گیاهی ترسیم شده است. در سمت چپ نقوش گوزن و آهو و در سمت راست دو آهو و و نقوش گیاهی ترسیم شده است. این نقوش به رنگ آبی و در زمینه سفید ترسیم شده است.
نماد سیمرغ: در ادبیات عرفانی ,سیمرغ نمادی پرمعنا است. نماد پیامآور و حفظ اسرار است ؛در دوره اسلامی سیمرغ نه فقط مرشد عرفانی و مظهر ذات حق بود, بلکه نماد نفس پنهان نیز بود. این پرندهی افسانهای نماد جستجوی حقیقت است..
نماد طاووس: این پرنده اشرافی با دمی زیبا سمبل خورشید است. طاووس در هند نماد عشق و زیبایی است و در سنت اسلامی ایران، طاووس نماد شکوه نماد غرور و تکبر است .
نماد لکلک: نماد زندگی دوباره است ؛ همچنین نماد پرهیزگاری، احترام به پدر و مادر ، همدلی خانوادگی و اطاعت از پدر و مادر تلقی میشود .
نماد بلبل: بلبل به دلیل آواز خوشش، نماد عشق است.
نماد پرستو: پیک بهار است در اسلام مصاحبت نیکو است .
نماد ققنوس: این پرنده نماد رستاخیزی، جاودانگی ، خورشید و نیز نماد نجات است.
نماد اژدها: از ویژگیهای چهار عنصر زمین، هوا، آتش و آب تشکیل شده است. نماد نور و تاریکی و اتحاد اساسی بین این نیروهای متضاد است و نماد بهاری که باران حاصلخیزی را با خود می آورد.
نماد قرقاول: نماد زیبایی و خوشبختی و عشق مادری به شمار میرود .
نماد درخت: درخت یکی از مضامین نمادین غنی و رایج است. درخت به دلیل تغییر دائمی خود نماد زندگی است . همچنین درخت نماد وضعیت دورهی تغییرات کیهانی را نشان میدهد. نماد برگ در درخت نماد مرگ و باز زایی است.
نماد گیاهان: مانند درختان و گلها، نماد مرگ و رستاخیز است .گیاهان و درختان غالباً به عنوان نیاکان افسانهای به شمار میروند و با پرستش ماه در ارتباط است . گیاهان یا گلهایی که از خون ریخته شده یک خدا و یک قهرمان رشد میکنند، وحدت اسرارآمیز میان انسان ها را نشان می دهند و حاکی از حیات و تغییر از یک مرحله به مرحله دیگرند.
نماد مرغابی: چون بر روی سطح آب شنا میکند، سطحی بودن را میرساند. همچنین نشانه پرگویی و فریب است .
آخرین نظرات: