به گزارش خرد و فرهنگ، کتاب «پان ترکیسم و ایران» به قلم «کاوه بیات» یکی از نوشتارهای پژوهشی در زمینه پدیده ای نوظهور به نام پان ترکیسم در ترکیه پس از عثمانی است که منجر به تحولاتی می شود که ایران را هم در اواخر دوره قاجار تحت تاثیر قرار می دهد.
در مقدمه این کتاب آمده است:
هویت ایرانی پدیده ای کهن و دیر پاست دگرگونی هایی اساسی که تاریخ پر فراز و نشیب این سرزمین در طول چند هزار سال شاهد آن بوده و به ویژه در این بی شمار تغییرها و تبدیل ها ماندگاری جوهره ای از این ماهیت که هر بار در پی پشت سرگذاشتن ،طوفانی به ارائه تعریفی جدید از خود موفق بوده خود گواهی است بر این دیرپایی و قدمت معاصر شدن پای نهادن به عصر دولت ـ ملت ها یکی از آخرین توان آزماییهایی از این نوع است که بیش از دو قرن ایران متأخر را به خود مشغول داشته است. این نوشته به بررسی یک برهه از این توان آزمایی اختصاص دارد.
دوره ای که در خلال آن ایران خود را ناگهان رو در روی سرریز مجموعه ای از تحولات ناسیونالیستی در یک کشور همسایه یافت که در این فعل و انفعال بخشی از چیستی خود را در نفی هویت تاریخی ایران و به ویژه زیر سؤال بردن هویت ملی ترک زبانهای ایران جستجو کرد. شکل گیری این پدیده یعنی چگونگی بر آمدن ناسیونالیسم ترک و مانعی که از بدو کار در وجود و آثار برجای مانده از هویت ایرانی بر سر راه خود دید از جمله مباحثی می باشد که در فصل اول این رساله مورد بررسی قرار دارد واکنش اولیه ایرانیان در قبال این پدیده نیز در بخش دوم همین فصل به بحث گذاشته شده است.
اندک زمانی بعد از این تحولات اولیه در حالی که آتش جنگ اول جهانی و به همین نسبت همدلی ایرانیان و ترک های عثمانی در برابر دشمنان مشترکی چون روس و انگلیس فرو خفته بود، بروز مجدد مجموعه تحرکاتی نو در عرصه پان ترکیسم در سال های نخست دهه ۱۳۰۰ شمسی که این بار به نحوی صریح و بی پرده ایران را هدف قرار داده بود بالاخره ایرانیان دو دل و مردد را وادار کرد با پدیده ای که میل چندانی هم به دیدنش نداشتند، رو در رو قرار گیرند ویژگی های این دور جدید از تحرکات پان ترکیستی که بیشتر به صورت انتشار سخنرانی ها و نوشته هایی از روشنی بیگ و سلیمان نظیف نامان در استانبول زمینه بروز یافت و نحوه بازتاب آن در محافل دیپلماتیک و مطبوعاتی ایران نیز موضوع اصلی فصل دوم است.
در ادامه به تحولات مشابهی اشاره خواهد شد که در همین ایام در بخش مسلمان نشین قفقاز و یا به عبارت دقیقتر در جمهوری آذربایجانی جریان داشت که تأسیس و شکل گیری اش خود حاصل متأخر همین تحرکات پان ترکیستی بود. واکنش ایران در برابر این حمله غیر منتظره که در درجه اول به صورت سعی و تلاشی در جهت شناسایی علل و موجبات این امر بروز کرد و در کنار آن اتخاذ یک رشته تدابیر دفاعی مقتضی موضوع اصلی فصل سوم است. در یک چنین چارچوبی بود که زبان فارسی در مقام هدف اصلی این حمله و طبيعتاً دفاع از آن نیز به عنوان اصلی ترین تدبیری که می بایست در مقابله با این تهاجم به کار گرفت اهمیتی اساسی و تعیین کننده یافت. در کنار بحث زبان ملی مضامینی دیگر چون تاریخ و هویت بخش هایی از ایران که عرصه این رویارویی قرار گرفته بود نیز در این دوره مورد توجه واقع شد که این موارد نیز در بخش های بعدی همین فصل بررسی شده است.
کتاب «پان ترکیسم و ایران» به قلم «کاوه بیات»، از سوی انتشارات «نشر و پژوهش شیراز» به چاپ رسیده است.
آخرین نظرات: